Wrocław, Polens derde grootste stad, is een boeiende citytripbestemming. Op en rond een amalgaam eilandjes langs de Oder ontdek je een levendige stad vol studenten en locals, waar een rijke, multiculturele geschiedenis en cultuur (van Rubens tot streetart) hand in hand gaan met parken en leven langs en op het water.
“Wrocław heeft recent zowel zijn geschiedenis als het potentieel van toerisme op het water herontdekt,” vertelt onze gids. Over toerisme gesproken: hier was de bakermat van Carl Stangen, één van ’s werelds eerste reisagenten!
Om met dat laatste te beginnen: alhoewel Carl Stangen’s Reisebureau allicht niet meteen een belletje doet rinkelen, blijkt de man vanaf 1863 vanuit Breslau, de toenmalige Duitse naam voor deze stad, reizigers te hebben meegenomen op treinreizen naar Wenen, Kraków, Boedapest, Berlijn. Het ging om all-inclusive pakketreizen, met inbegrip van vervoer en logies. In eerste instantie reisden de gezelschappen per trein, naderhand kwamen er ook reizen per stoomschip naar Egypte en andere continenten bij, reisgidsen en zelfs reizen naar congressen en wereldexpos. Met andere woorden, wat Carl en zijn broer Louis Stangen vanuit Breslau en later vanuit Berlijn organiseerden, was perfect vergelijkbaar met wat Thomas Cook Britse klanten aanbood -en die geldt als een pionier van de 19e eeuwse reisindustrie .
48 uur ter plaatse bleek helaas te kort om op het terrein sporen van deze lokale Thomas Cook te traceren. Maar dat het toerisme in en naar deze stad floreert, bewijzen de cijfers: afgelopen jaar heeft Wrocław 6,6 miljoen bezoekers ontvangen!
Stadssymbool
Aan verrassingen geen gebrek aan de boorden van de Oder. Boeiend en grappig bijvoorbeeld zijn de bronzen kabouterfiguurtjes die je overal in de stad kan ontdekken: als brandweerman, klimmend op een lantaarnpaal of als professor-docent aan de ingang van de imposante universiteitshal. “Het idee gaat terug tot de jaren 1980 toen de communisten de staat van beleg hadden afgekondigd. Jongeren in oranje outfits en met kaboutermutsen zijn hier toen ludieke protestacties beginnen organiseren als teken van verzet. Die figuurtjes zijn gaandeweg uitgegroeid tot symbool van Wrocław. Je vindt ze intussen overal in de stad,” weet Beata Wers, al meer dan een kwarteeuw actief als (uiterste erudiete) stadsgids. Naar verluidt zijn er meer dan duizend kabouters te vinden in heel de stad, “wat voor gezinnen met kinderen een heel leuke manier is om de stad te verkennen.” Het brons van heel wat mutsen glimt van de vele aaitjes…
Deze stad heeft duidelijk wat met kunst in de openbare ruimte. Niet enkel kabouters, ook levensgrote beelden (die net als de jongerenprotestacties werden geassocieerd met Solidarność van Lech Walesa) en/of andere vormen van streetart in de brede betekenis van het woord weven een web van mogelijke ontdekkingen door de stad.
Stad aan het water
Een facet dat daarbij opduikt, is de omschrijving van Wrocław als “stad der bruggen”. In wezen mag dat niet verwonderen: deze stad is omgeven en wordt doorsneden door de Oder en minstens vijf zijrivieren. Op oude gravures is bovendien te zien hoe de nederzetting aanvankelijk een lappendeken van eilandjes was (en deels ook nog is) -maar dat heeft niet belet dat de stad zich als handelsknooppunt heeft kunnen opwerpen en ontwikkelen. “De zogenaamde Wrocław mijl impliceerde dat handelaars die hier in de buurt of wijde omgeving passeerden, verplicht werden om hun goederen op de lokale markten aan te bieden. Dat heeft zeker ertoe bijgedragen dat de stad een knooppunt werd op de Via Regia, een Middeleeuwse route die Europa doorkruiste, en de Amberroute,” klinkt het.
Producten of sporen van handelaars uit Wrocław zijn trouwens ontdekt tot in Firenze, omgekeerd duiken in de geschiedenis van de stad verwijzingen op naar bisschop Wauthier uit Namen en tapijtwevers met Waalse roots -zoals de straatnamen Walońska of Arrasowa (Tapijtstraat) en hun parochiekerk św. Maurycego (van de heilige Maurits of Mauritius) in het zuidoosten van de stad duidelijk maken.
Die Waalse aanwezigheid ging trouwens hand in hand met andere gemeenschappen: ook Joden, Duitstaligen, Tsjechen en andere nationaliteiten waren hier actief. “Men heeft ons altijd voorgehouden dat de geschiedenis van Wrocław volledig Pools is geweest. Zelfs de stenen spraken Pools, klonk het ten tijde van de communisten. Dat blijkt dus niet te kloppen. Integendeel, het multiculturele aspect van onze geschiedenis herontdekken we sinds 1989,” stelt onze gids. Net zozeer maken de locals opnieuw kennis met de geneugten van wat het betekent om een stad aan het water te zijn. Anno vandaag worden langs de verschillende zijarmen van de stedelijke wateren nieuwe marinas aangelegd en hotels gebouwd, elektrische aangedreven boten bieden nu pleziervaarten op de Oder en aanpalende wateren en het stadsbestuur wil graag een watertram introduceren als alternatief en milieuvriendelijk vervoermiddel.
Langs de waterkant en op de oever duiken tevens tal van strandbars op waar het gemoedelijk toeven is, maar ook exclusieve/trendy huisvesting verschijnt: appartementen en/of lofts met dakterras en zicht op het water. Het spreekt echter voor zich dat wonen langs het water en in het stadscentrum beslist niet voor iedereen is weggelegd. Sowieso, het contrast met de weinig aantrekkelijke communistische woonblokken in de buitenwijken is groot.
Cultuurrijkdom
Een stad waar handel en nijverheid floreerden, met een koopkrachtige burgerij en kerkgemeenschappen die investeerden in kunst en wetenschap: het resultaat ervan maakt dezer dagen onder meer deel uit van de collectie van het Nationaal Museum.
Daar loopt tot eind november een tentoonstelling met de ronkende titel ‘Rubens in Silezië’. “De titel is een beetje misleidend, want we hebben helaas geen schilderij van de Antwerpse meester in onze collectie,” klinkt het. “We hebben wel een mooie afdeling kopergravures en houtsneden geïnspireerd door Rubens. Die stammen enerzijds uit voormalige kerkbibliotheken in de stad, anderzijds uit collecties van burgers of kunstliefhebbers die eertijds naar de Lage Landen zijn gereisd en daarvan een aandenken hebben meegebracht. Een aantal werken, die eertijds naar Warschau en Kraków zijn verhuisd, hebben we opnieuw naar Wrocław gehaald.”
Het museum herbergt nog meer schatten, zoals een omvangrijke afdeling gotische kunst uit Silezië, Poolse en Europese kunst, artefacts uit Japan en China, én een afdeling moderne kunst. Cultuurliefhebbers noteren graag ook het Panorama Racławicka en de de Ossolinski bibliotheek.
Voor het luik moderne kunst moeten we verderop, naar een groene oase in het noordoosten van de stad. “Szczytnicki Park was oorspronkelijk de privé-eigendom van een rijke familie. In de 19e eeuw kwam het in handen van de stad. Hier vind je blikvangers als de Centennial Hall, een imposante hal opgetrokken uit beton, de Japanse tuin en ook het Paviljoen met vier koepels. Daar huist nu de moderne kunstcollectie van het Nationaal Museum,” luidt het. Via een brug kan je nog naar een populaire plek voor locals en toeristen: de zoo van Wrocław, de oudste dierentuin van Polen.
Typisch voor (zomer)weekends in de stad: op pleinen en in parken verrijzen tentjes en standjes waar families en groepjes vrienden verzamelen en bijeenkomen om te proeven van een natje of een droogje uit deze of gene exotische keuken. “En ’s winters hebben we onze kerstmarkt. Die concentreert zich op en rond Rynek, onze Grote Markt. Volgens Duitse bezoekers, dat zijn toch kenners, is het een van de mooiste van Europa,” noteren we.
Meerdere markten
Dat centrale, middeleeuwse marktplein herkennen we vanop foto’s, maar in het echt oogt het nog grootser dan gedacht. Ryneks oppervlakte komt overeen met bijna vier grote voetbalvelden, goed voor veel terrasjesruimte. Mensen uit Wrocław en toeristen komen zich er graag nestelen voor een stevige pint, een partij people watching of gewoon om de fraaie gerestaureerde gevelpartijen te bewonderen. Op de aanpalend Plac Solny, de vroegere zoutmarkt, worden nu bloemen verkocht. Hogerop telt het centrum nog een derde, ‘nieuwe’ markt, leert een blik op ons stadsplan. Die ontstond in de 13e eeuw, na de invasie en verwoesting van de eerste stadskern Ostrów Tumski door de Mongolen.
In wezen is Ostrów Tumski een van de twaalf eilandjes die deel uitmaken van de agglomeratie. Maar dit eilandje heeft de bijzondere eigenschap dat het de facto door de kerk gerund wordt. Met de kathedraal, bisschoppelijk paleis, grootseminarie en diverse kerken heerst hier een bijzondere sfeer, en die wordt extra geaccentueerd als bij valavond de gaslantaarns worden aangestoken.
Hoezeer dat gebeuren een idyllisch karakter heeft, het kan niet verhullen dat veel van Wrocławs hedendaagse charme resultaat is van naoorlogse reconstructie en restauratie. Hitlers ‘Festung Breslau’ en de maandenlange belegering door het Rode Leger zorgden ervoor dat 60 à 70 procent van de stad in 1945 tot puin is geschoten. De leefomstandigheden en daaropvolgende gedwongen volksverhuizingen in de naoorlogsjaren waren schrijnend.
Jeugdige sfeer
Het besef van die lokale drama’s ervaren we in de universiteitshal, bij foto’s uit 1945. Gelukkig is de werkelijk indrukwekkende Aula Leopoldina uit 1702 met zijn barokke fresco’s toen grotendeels ongeschonden gebleven, de restauratie van de muziekzaal is daarentegen pas in 2005 afgerond, krijgen we te horen. Beide onderdelen van de staatsuniversiteit zijn pareltjes die u als absolute mustsees op deze citytrip mag aanstippen.
Opvallend trouwens: Wrocław telt niet minder dan 29! universiteiten (en heel wat Nobelprijslaureaten). Geneeskunde is hier bijvoorbeeld een aparte universiteit, net als technische richtingen en anderstalige literatuur (met Nederlandistiek als afzonderlijk department). Met zoveel richtingen en afdelingen maken Poolse en buitenlandse studenten een flink deel uit van de populatie: 130.000 koppen, goed voor meer dan een vijfde van de stadsbevolking, krijgen we voorgerekend. Het spreekt voor zich dat je als bezoeker minstens een stukje jeugdige vibe en adrenalineboost mee krijgt. Wrocław als verjongingskuur kortom…
(EB, foto’s @ TLAP)
Wrocław praktisch
-Ryanair vliegt 3x per week naar Wrocław, slechts 1u30 van Charleroi.
-Wij logeerden in het centraal gelegen Art Hotel.
-diverse lokale restaurants zijn door Michelin opgenomen in hun nieuwste Polengids.
-Meer informatie vind je op: www.visitwroclaw.eu en www.mnwr.pl
Met dank aan de Poolse dienst voor toerisme
